3. Mektup

3. MEKTUP
Ankâzâde Halîl Efendi Köstendilî’nin dervişi Tûti İhsan Efendi’ye yazmış olduğu mürşîdâne mektupların üçüncüsüdür.

3mektupHidâyet yolunun sahibi, alemlerin Rabbi Allah Teala’ya hamd-ü senâ; hidâyet yolunun rehberi, sirâc-ı müniri Peygamber efendimize salat ve selam olsun. Hidâyet yolunun saliklerine, dahi bu hamd ü senânın ve salavatı şeriflerin feyzinden ikram buyrulsun.

Gözümün nuru, derviş evladım!

Cenâb-ı Hak, size tevfikini refik eylesin. Pek güzel mektubunuzu muhabbet ile okudum ve hemen cevap yazmaya gayret ettim. Mürşidine karşı pek ziyade muhabbet ettiğini kâh uyurken, kâh uyanıkken, işinde gücünde iken mürşidinin yüzünü, neş’esini, hatta bazen kokusunu müşahade ettiğini söylüyorsun. Bu pek tabii bir hâldir. Hatta böyle olmalıdır da. Bu sizle o zât atasındaki manevi nikâhın kerametine işarettir. Aynı zamanda bu, caiz ise mayanın tutacağına işarettir. Cenâb-ı Peygamber “iman etmedikçe cennete giremezsiniz. Birbirinizi sevmedikçe iman etmiş olmazsınız” diye buyurmaktadır. Bu, Allah için sevmenin tezâhürüdür. Daha evvel de arzettim. Şöyle ki babanın hakkı ödenmez. Neticede baba ulvî ruhlar âleminden süflî dünya alemine gelmemize sebep olan zâttır. Mürşitler ise bu süflî âlemden ahret âlemine çocuğun doğmasına vesile olan manevi babadır. Böyle olunca, onların hakkı hiç mi hiç ödenmez. Bu sebepten sevgiye ve muhabbete ziyâdesiyle layıktırlar.

Evladım bil ki en merhametli, erhamü’r-rahimin olan Allah’tır. O’ndan sonra mevcudat içerisinde en merhametli olanlar peygamberlerdir. Bu sırayı peygamberlere vâris olan velîler ve salih kullar takip eder. Daha sonra anne ve babalar gelir. Yani velîlerin merhameti, anne ve babaların çocuklarına duyduğu merhamet ve muhabbetten daha ileridir. Zira velîlerin talim ve terbiyesine göre Cenâb-ı Hak, onları bu sıfatlarla donatmıştır. Ümmet-i Muhammed’in velîleri merhamet hususunda Benî İsrail’in peygamberleri gibidir. Çünkü Peygamber Efendimiz de nebîlerin en merhametlisidir.

Gözümün nûru evladım. Gönlüne gelen bazı şeylerin hemencecik vuku bulduğunu, rüyanda gördüğün bazı şeylerin de çıktığını söylüyorsun. Seyr ü sülukta birinci mertebede bu hâller zuhur eder. Büyüklerimiz, talim edilen ilk esmada bir çok hissiyâtın ve ilhamâtın açıldığını hatta ilk basamakta olan dervişin, bir kabre vardığında kabirde yatanın hâlini bile müşahade edebilecek durumda olması gerektiğini söylemişlerdir. Yolumuzdaki tabiri ile “keşf-i kubûr (kabirlerin keşfi) denmektedir. Demek ki sizde tevhidin nûru tecelli etmeye başlamış. Yalnız şunu unutmayasınız ki daha evvel de size yazdığım gibi bu yolda en önemli hâl, Peygamber Efendimizin ahlâkı ile ahlâklanmak hâlidir. Binaenaleyh kelimei tevhidi çekmekle nefs-i emmâreni, Cenâb-ı Hakk’ın razı olduğu hâle çevirmeye gayret etmelisin. Tevhid şirkin zıddıdır. Şirk Allah’tan başka ilahlar edinmek manasına gelir. Ancak kul, sadece bu şirk ile yaratıcısı ile mahbuduyla arasını açmaz. Başka başka sıfatlarla Mevlâsı ile arasını –Allah muhafaza- açabilir.

Bunlardan biri gaflettir. Gaflet Hakk’ın zikrinden, fikrinden, emrinden uzak düşmek, Hakk’ı unutmak demektir. Unuttuğu zaman Allah’ı anmak avamın işidir. Derviş kimse ise, Allah’ı hiç unutmayan hep yâdında bulunanı zikreden, O’nun zikrinden, fikrinden uzak klamayı ölüm adleden kişi demektir. Unutmayasın ki cümle günahın başı Allah’tan gafil olmaktır.

Emmâre yılanının bir başı da gadaptır. Gadabı uzun uzun anlatmayacağım. Belki ileride ömür yeterse izah ederim. Şu kadarını söyleyeyim ki gadap, kızgınlık halidir. Lâkin bu asabiyette Hak yoktur, kişi nefsi ile baş başadır. Yani Gadap kökü şirke bağlı bir daldır.

Emmârenin bir sıfatı da buuz ve kindir. Gadap geçtikten sonra kişinin nefsine çöreklenen yılandan ibarettir. Bir kalpte kin olur ya da din olur. Bu ikisi beraber bulunmaz. Etrafımızda görmekteyiz. Birbirine kin besleyen sözüm ona dindârlar var. Onların dini kendilerinden rivayettir. Çünkü peygamber (s.a.v.) “Kini olanın dini yoktur” buyurdu. Nefse muhâlefet aynen ibadet gibidir. Tabiî ki bu muhalefet, Allah Teâlâ için olmalı. Bir kişi nefsine muhalefet ederek kini aradan kaldırırsa mümin kardeşiyle arasından kaldırdığı bu perdeye karşılık Hak teâlâ o kişi ile cemali arasındaki perdelerden bin tanesini kaldırır. Hasret, şehvet, ucub, riyâ ve bu misli bazı nefsin kötü sıfatlarını tevhid mertebelerini geçerken birer birer tepeleyeceksin inşallah. Cenâb-ı Hakk’ın izni ile bunları dahi mürşidin sana açacak.

Pek muhterem evladım şimdi senin kalp ocağında bir kor ateş bulunmakta. Sana düşen o ki emanet edilen bu aşk közünü, tevhid nefsi ile ziyadeleştiresin. İbadet ü taat muhafazası ile de bu ateşin etrafını iyice muhafaza edesin ki şiddetli rüzgarlar ateşi söndürmesin. Bir zaman gelecek o kalp ocağı, kandili pür nûr olacak. Sonra vücud iklimini dahi sararak nûrun alâ nûr kılacak. Her cüz, her parça muhakkak bütününe, koptuğu yere kavuşmak ister. İşte neticede bu nûr, geldiği yere vuslat edecek. Böylece Allah sendeki nûrunu tamamlamış olacak. Cenâb-ı Hak seni nûr-ı Muhammedî ile tenvir eylesin.

Evladım, kalp nazargâh-ı ilahîdir. Onda râzı olunan muhabbetten başkası olmamalıdır. Dervişlik mesleği bu muhabbete mani olan kalp putlarını temizlemeye yarar. Nasıl ki putlarla dolu Kabe’yi Hz. Peygamber eliyle Cenâb-ı Hak temizlediyse; bir kalbe Muhammedî nûr ve muhabbet-i Muhammedî erişirse, o kalbin putları da birer birer tasfiye edilir. İmdi sana lazım oldu ki salât u selâmı çok çekesin. Salât u selâm Peygamber ile konuşmak demektir. Tevhid dahi “lâ ilahe ilâllah”tan ibaret değildir.Tevhid, “Muhammedun resulullah” demekle tamam olur. Çünkü “lâ ilahe ilâllah” diyen kimse muvahhit olur, bununla beraber “Muhammedun resulullah” da derse ümmet-i Muhammed olmuş olur.

Muhabbetten Muhammed oldu hâsıl
Muhammedsiz muhabbetten ne hâsıl?

Evladım, işte mürşide bağlanmak demek bu muhabbeti yaşayarak meşk etmek demektir. Bizler bu nûr ile bilişir. Bu nûr ile birleşir, bütün alışverişimizi bu muhabbet ile yaparız. Hâlvetiyye erenlerinden Ümmi Sinan’ın bir nutkunda şöyle bir ifadeyi görmüştüm. Diyor ki:

Gül alırlar gül satarlar,
Gülden terazi tutarlar,
Gülü gül ile tartarlar,
Çarşı pazarı güldür gül.

Gülden kurulmuş bir çadır,
İçinde nimeti hazır,
Kapucusu İlyas Hızır,
Nan ü şarabı güldür gül.

İşte evliyâullah böyle nutuklar ile dervişlerin yaşadıkları ve yaşayacakları halleri erbabına ifşa ediyorlar.

Cenâb-ı Hakk’ın ihsânı gönlümün neşesi kıymetli evladı. Allah teâlâ, râzı olduğu muhabbetini sende ziyâde eylesin.

Kalbinden mâsivâyı ihrâc eylesin. Sana hem aydınlanmayı hem aydınlatmayı ihsan eylesin. Amellerinde, ibâdet ü tâatında ihlâs nasib eylesin. Hak erenlerin hizmeti üzerine olsun. Allah’ın selameti ve saâdeti daim seninle olsun.

2. Mektup

2. MEKTUP
Ankâzâde Halîl Efendi Köstendilî’nin dervişi Tûti İhsan Efendi’ye yazmış olduğu mürşîdâne mektupların ikincisidir.

2mektup

Nimetlerini ve en büyük nimeti olan hidayetini istenmeden lütfü ile ihsanı ile kuluna veren Allah Teâlâ’ya hamd-ü senâ olsun. İnsanlığı nardan nura, cehilden ilme, dalaletten hidayete sevkeden nurlar nuru Hz. Peygamber’e sayısız salat-ü selam olsun. Rahman ve Rahim olan Allah’ın adıyla…

 

Muhabbetli, muhterem derviş evladım,

Cenâb-ı Hak sözünü ve gönlünü nurlandırsın. Rızasına muvafık amel ile iki cihan saadeti ihsan eylesin. Sizi de bizi de manevi neşeye erdiren satırlarınızı okudum. Pekala Allah feyzini arttırsın. Artık yola kabul edildiğin gördüğün rüya ile aşikar olmuş. Rüya bahsi dervişlikte bilhassa nefsânî tariklerde çok önemlidir. Bundan sonra gördüğün rüyaları mürşidinden gayrıya anlatmayasın zira dervişlik mahrem bir haldir. Mürşid ile mürid arasında cereyan eder. Bu manevi cereyanı dışardan bakanlar hissetse de anlayamazlar. Nasıl ki evli olanın halinden evli olan anlar ama kimse kendi mahrem hallerini bir başka aileye ve şahsa açmaz. İmdi anlaşıldı ki dervişlikte böylesi bir haldir. Derviş olan kimseler, derviş olanlara dahi özel hallerini anlatmaz. Mahremiyete riayetsizlik olmasın deyu nerde kaldı bu hale yabancı olana anlatmak. Elbette bu durum abesle iştigaldir. Lakin mürşid haricinde eğer mürşid başka bir kişiyi sana arkadaş veya sırdaş ve yahut sohbet şeyhi tayin ederse bu durum müstesnadır. O zaman kendindeki çok hususi tecellileri, rabıta halerini açmaz fakat müsadesi ile bazı rüyalarını, müşkillerini hurda-i tarik denilen tarikattaki bilinmesi gereken malumatı sorup öğrenirsin. Diğerlerini zamana ve zemine bırakır zuhurata tabi olursun. Bildikleriyle amel eden kişiye Cenâb-ı Hak bilmediklerini öğretir buyuran Peygamber efendimiz bu halin cevabını vermiştir. Açılması mahrem olan hadisatı ve sence müşkil olan mevzuatı sana ahiret kardeşi olmuş o mürebbi huzurunda kalbini tut müşkiline cevap bulursun. Cevabı aldıktan sonra şek şüphe gösterme. O öyledir. Yanlış bir hal üzere isen ya rüya ile ya başka zuhurat ile tembih ederler. Telafiye imkan bulursun. Rüya hakkında zât-ı âlînize kısa bir malumat arzediyorum. Bu yolun yolcusuna şimdi beyan edeceğim malumat her daim lazım olacaktır.

Bil ki bilhassa dervişin rüyası sırdır. Sır saklamak ise cümle tarikte sâlikin en önemli vazifelerindendir. Rüya üç kısımdır: Birincisi Allah tarafından gösterilen (vasıtasız olarak) rüya. İkincisi meşekler vasıtasi ile gösterilen rüya. Üçüncüsü nefsin tazyiki şeytanın ves-vesesi ile zuhur eden hayallerdir ki kelam-ı kadimde (Kur’ân-ı Kerim’dir) “adğâsü ahlâm” diye tabir olunan görülmüş şeylerdir. Buna zamanımızda şuuraltı da deniliyormuş. Sanki şuurun üstü bilmiyormuş gibi. Neyse biz gelelim birinci kısma. Allah Teâlâ tarafından kuluna ilham edilen rüyanın tabiri yoktur zira aynen çıkar. Mesela görürsün ki evina filanca gelmiş ertesi günü çıkar gelir tabire ihtiyacı yoktur vesselam.

Cenâb-ı Hak bu nevi rüyaları bazen kudretini bildirmek için bazen de kudreti ile kuşattığı ve muhafaza ettiği kişileri teyid için gösterir. Başka sebepleri de vardır lakin şu kadarını arz edelim ki gayri müslimler de bu nevi rüyalar görür. Yukarıda beyan ettiğimiz kudretinin bilinmesi için. Hidayet yolunu kollasın hak namına sözleri işitsin deyu. Peygamberlerin de gördüğü rüyalar aynen çıkar, bu ise Hakk’ın onları teyidi içündür. Bu kısma ait malumat şimdilik yeter. Gelelim ikinci nevi rüyaya. Melekler tarafından gösterilen (melekler vasıtası ile) Cenâb-ı Hakk’ın ilhamatı olan rüyalar kendi için de kısımlara ayrılır. Bazen tevil bazen tefsir bazen de tabir olunur. Amma tefsir midir tabir midir erbabı dinlediği zaman anlar. Şunu bil ki rüya ilminin okulu yoktur. Rüya kitaptan da tabir olunmaz. Peygamberlere varis olan zatların bazısına Hz. Yusuf misali ikram edilen ledünni bir ilimdir. Mürşidler müridlerinin ahvaline başka türlü bilmelerinin yanında aynca anlattıkları rüya ile Âgâh olurlar. Terfi-i derecat mı? (Dereceleri mi yükselmiş) Tenzil-i rütbe mi? (Manevi rütbeleri mi düşürülmüş) Gaflette mi ? Âgâh mı? Rüyayı dinleyince anlar. Anlamayandan mürşid olmaz. Bilmezse nasıl irşad edecek. Tabi ki bilir. Rüya kitaptan niçin olmaz? der isen, deriz ki, aynı rüyayı aynı şekilde iki ayrı şahıs görse tabirleri değişiktir. Aynı rüyayı aynı şahıs başka bir zamanda tekrar görse yine tabiri değişiktir.

Peki alimler rüya tabiri kitaplarını niçin yazmışlar? Bunca eseri kaleme almışlar denilirse buna da cevaben o belli malumatı kaydetmekten ibarettir. Böyle bir ilim vardır deyu. O kitaplara bakarak ilimden ve halden uzak olan kişiler kendi rüyalarını ve başkalarının rüyalarını tabir etmeye kalkışırlarsa bu tabir kitabına bakarak tababetten anlamadan başkalarına ilaç yazan deva tavsiye eden fodul kimselere benzer. Seyr-i sulûkta derviş melekler vasıtası ile gösterilen rüyalara çokça mazhar olur. Bilmediklerini böylece talim etti-rirler. Sırlara agâh olur. Cenâb-ı Hakk’a vuslata şahsına özel yollar bulur. İşte bundan dolayı da bu sırrı farketmeyen kişilere rüyasını açarsa emanete hıyanet eder ve bu yolun hırsızlarına, sahtekarlarına kendi ile sermaye verip kazandığını harceder.

Evladım derviş ona derler ki her hal üzere safâsı daim ola. Sana çirkin gelen şey olduğunda yüzünü buruşturursan safân bozulursa veyahut senin için güzel bir hal tecelli ettiğinde kalbindeki safâ, ruhundaki neşe artarsa henüz dervişliği anlamış değilsin demektir. Rüya da böyledir. Sana bazen iyi gelir, bazen kötü gelir. Sen teşvişe kapılma. (Karışıklığa düşme.) Safânı bozma, ki dervişlik mesleğini tahsil edesin. Emrolunduğun kulluk üzere daima sebat edersen bu manevi zevki ol zaman tahsil edersin. Unutma ki bu nevi sıkıntılar ve lezzetler yine senin nefsin ile alakalıdır. Bil ki vuku bulan her şey (Sen kullukta daim olduktan sonra) hayırlıdır.

Üçüncüsü olan adğâsü ahlâma gelince erbabı bunu dinler pek bir şey söylemeden geçer. Cevabı verilmeyen rüyaların hepsini bu neviden zannetme. Sana lazım olanın tabiri yapılır. İlle de tabir peşinde olma “eyvallah” de, geç. Zamanı gelince anlarsın.

Evladım… Resulullah efendimizin şekline, kisvesine hatta ismine bile şeytan yaklaşamaz. Ol sebepten dolayı şeytan rüyada böylece aldatamaz. Ancak bir şeyler gördüm deyu kendini oldum zanneder ucuba kapılırsan şeytan sana da yaklaşamaz zira sen şeytanın bile korktuğu bir kibir belasına düşmüş olursun. Allah muhafaza. Şunu da muhabbetle arz edeyim ki, kişi rüyasnı islah edebilir (düzeltebilir). Doğru sözden ayrılmayan, helale rağbet eden, ibadet taata Allah için müdavim olan hasılı gün ve gecesini salih amellerle süsleyen elbette ki rüyasında da güzelliklere mazhar olur. Zaten böylesi hal üzere olan kişiye uyuyor denmez. “Mihman oldu.” (Yani Cenâb-ı Hakk’ı semti ehadiyyetine misafir oldu.) tabiri kulanılır. Hulasa şunu da beyan edelim ki rüya ve uyku hali seyr-ü sulûkta yani dervişlik mesleğinde müstakil önemli ir husustur. Fahr-i âlem (s.a.s.) saadetle buyurdular ki; ölümünüzün nasıl olacağını anlamak isterseniz nasıl uyuduğunuza bakın, haşrinizin (dirilişinizin) nasıl olduğunu anlamak isterseniz nasıl uyandırıldığınıza bakın. Anlaşıldı ki hangi hal üzere olduğumuz rüya ve uyku hali ile kendini gösteriyor. S.a.s. efendimiz bir çok sabah namazından sonra ashabına müşkili olan var mı, rüyası olan var mı deyu sorarlarmış.

Feyizli, muhabbetli hak yoluna sulûk eden evladım… Allah Teâlâ intisabını mübarek eylesin. Şimdiden geru kendi başına, danışmadan istişare etmeden heva hevesine uyarak fiillere tevessül etmeyesin. Unutma ki, dervişlik yolu çok kolaydır hem ne kadar kolaydır söz dinleyene… Dervişlik yolu ne kadar güç hem ne kadar zor ve sapadır söz dinlemeyene…

Edeb talep edilir ve öğrenilir. Hiç b mürşid-i âgâh ben sana edep veririm gel de seni edeplendireyim demez ancak kendisine edeble geleni reddetmez. Bu dahi edebi tahsil etmek için yegane edebdir. Bu yolun başı da sonu da edebdir. İlk şartı da son şartı da söz dinlemektir vesselam.

Bu satırları senin pâk sadrına, irfanına , ferasetine havale ediyorum. Cenâb-ı Hak, feyzini müzdâd eylesin, erenlerin sohbetine mahrem eylesin, seni ve bizleri tarik-i Muhammediye’de feyzyâb eylesin. Es-selâmu aleykum ve rahmetullahi ve berakâtuhû..

 

Kırk Mektup

40 MEKTUP
Ankâzâde Halîl Efendi Köstendilî’nin dervişi Tûti İhsan Efendi’ye yazmış olduğu mürşîdâne mektuplar

seyhefendi

Mektuplarda sözü edilen genç, Makedonya Kumonava’da yaşar. Şeyh ise Köstendil’dedir. (Şimdiki Bulgaristan sınırlarında) Şeyh sebebini bilmediğimiz çalkantılı bir dönemden sonra yaşadığı hâdiselerden dolayı kendi muhitinden uzaklaşmak ister. Bu sebepten Köstendil’de yaşamını uzlet üzere sürdürür. Şeyh, uzlet gereğince kimseyle ilgilenmez, dışarı çıkmaz, ruhunu ve bedenini uzletin lezzet ve hazzında gezdirir durur.

Genç adam, bu sıralar Kumonova’ya gelen Halvetî şeyhiyle tanışır. Böylelikle tasavvuf neşesiyle buluşur, arayışa girer, sorar soruşturur. Aklına seneler evvel uzlete çekilen, yüzünü bile hatırlamadığı babasının amcası olan Şeyh Efendi gelir. Gencin gönlü, menkıbeleriyle büyüdüğü bu zata yönelmeye başlar. İsmini ve yaşadığı yeri hatırlamıştır. Kısmetini denemek ister, bir mektup yazarak şeyhin yaşadığı yere gönderir. Gencin şansı yaver gitmiş ve mektup şeyhe ulaşmıştır.

İlk mektuplaşmada genç adam, Kumonova’ya, kendisine yaşlı bir Halvetî şeyhi geldiğinden bahisle, tasavvuf yolundaki arayışının iyice pekiştiğini hatta bu zata intisab etmek istediğini, fakat sadece ilmihâl bilgilerine sahip ve ticaretle uğraşan birisi olması hasebiyle derinlemesine bir mâlumat sahibi olmadığını beyan ederek, intisab, tarîkat hatta Halvetî yolu hakkında kendisinden mâlumat istediğini, bu hususta yardımcı olursa minnettar kalacağını yazar.

Şeyh, genç adama yazdığı mektupla suskunluğunu bozar. Zirâ kendisine mektup yazan genç, seneler evvel doğumunda bir takım müjdelere şahit olduğu yeğeninin oğludur. Bu sebeple genç adamın, şeyh efendinin yanında özel bir yeri ve değeri vardır. Şeyh efendinin mektubuna yazdığı cevapla gencin iştiyâkı bir kat daha artar. Ve mektuplar genç adamla, şeyh efendi arasında aralıksız devam eder. Genç adam, bir mektupla başladığı tasavvuf yolculuğunda, tasavvufî hayatın inceliklerini öğrenir ve mektuplaştığı şeyh efendinin himmetiyle, önce derviş, sonra halîfe ve nihayetinde şeyh efendi, Tûti İhsan Efendi Kumonova olur.

Mektuplardak sözü edilen Kumonova’lı genci, Tûti İhsan Efendi Kumonova yapan bu mektupları, çok özel ve orijinal kılan sebep Kumonova’ya gelen yaşlı Halvetî şeyhi ile mektuplaştığı babasının amcası olan şeyh efendinin, aynı kişi olduğunu öğrenmesidir.

Ankazâde Halil Efendi Köstendil ile Tûti İhsan Efendi Kumonova arasında cereyan eden mektuplaşma İbrahim Mehmedoğlu tarafından KEŞKÜL DERGİSİ için yayına hazırlanmıştır.

Bu mektupların UMUTREHBERİ’nde yayınına hususi izinler lûtfeden Keşkül Dergisi Mes’ullerinden Pek muhterem M. Fatih ÇITLAK Beyefendi’ye böylesi bir hayra vesile oldukları için hayır dualar niyaz ederiz