Cennette bile hasret

Hayıf benim bunca geçen ömrüme,
Ey iman edenler, Allah’ı çokça zikredin. O’nu sık sık anın [Ahzab:41]

Bir kez Allah dise aşk ile lisan, dökülür cümle günah, misl-i hazan…

Padişahımız tek ve eşi benzeri olmayan Allah’ımız “Allah’ı çokça anın” diye bize izin verdi. Bizi ateşler içinde gördü,  bize acıdı, kurtuluşumuz için  bize nûr’unu, kendi zikrini  ihsan etti. [Hz. Pir Mevlana]

Aşk ile gel imdi Allah diyelim, Dert ile gözyaş ile aah idelim…

Muhabbet ile bağlanılan zikir dinmez. Zikir ile bağlanılan muhabbet sona ermez. [Hz. Yiğitbaşı Veli]

Cennet ehli hiçbir şeye hasret edecek değildir. Yalnız, Allah’ı anmadan geçen vakit üzerine hayıflanacak, pişmanlık çekeceklerdir. [Râvi: Hz. Muaz, Ramuz-el Ehadis, 364-1]


Hîn-i mevtlerinde yanında hâzır idim. Dehân-ı gevher-feşânından ne sâdır olacak diye muntazır iken sabrım kalmayıp nihayet “Sultânım! Söyleyin işitelim. Biz dahi ona göre iş görelim.” dediğimde cevaben buyurdular ki:
“Vakıamda gördüm. Bir gemim var imiş. Yelkenlerini açtım, gidiyorum. Rüzgar sakin olunca yelkenleri indirdim. Gemiyi karaya çekmek murâd ettim. Bir kimse gelip, “Yelkenleri indirme, kaldır. Az çok rüzgar vardır. Ta ki menziline eresin. Bir kadem daha ileri varasın.” dedi.
Bunun üzerine ben, “Sultânım! Bu vakıadan murâd nedir? Ne kadar zahmet ise lutf edip bildirin” diye rica eylediğimde buyurdular ki:
Cân sineye geldi, biz hayâttan, hayât bizden el yudu. Cân var iken sakın tevhîdsiz durma. Nefes-i rüzgar az çok vardır. Zevrakı bir kadem ileri sürmekte kâr vardır.
Bunun üzerine dervîşler gırîv-i nâlâna başladılar. Gözlerinden yaş döküp sînelerini taşladılar. Hz. Pir İbrahim Ümmî Sinan (v.1568) ise, Yâ Hayy, Yâ Kayyûm diye terk-i hayât-ı müsteâr ederek dâr-ı fenadan geçip, hayât-ı bakîyi buldular
… 

Bir dil ki Hakk’ın zikri ile olmaya mu’tâd
Urma sen ol et pâresine dil deyû hiç ad

Ey oğul. Her uzvun başka bir zikri vardır. Bütün uzvun da hep ayrı ayrı zikreder. Elin zikri, her zavallının yardımına uzanmaktır. Ayağın zikri Hakk yolunda gitmektir. Gözün zikri aşk ile göz yaşı dökmek ve onun âyetlerini temaşa etmektir. Kulağın zikri doğru güzel söz dinlemektir. Mümkünse gece gündüz zikre çalış. Kalbinin zikri sende Allah aşkı doğurur. Çalış ki bu zikri elde edesin. Dilin zikri Kur’an okumaktır. Bunlardan nasibi olmayan kişi müflistir. Daima Hakkı övmekten dilini ayırma ki, yoksulluk ateşinden kurtulasın. Dudağını Hakk’ın zikrinden başka şeye kıpırdatma çünkü erenlerin işi hep böyle olmuştur. [Feridüddin-i Attar]

… Zamanınızı boş geçirmemeğe gayret edin! Çünkü cennete girse bile bir müslüman, cennette bir şeye hayıflanacak. Cennette korkmak da yok, üzüntü yok. Fakat cennete giren insanlar bir şeye hayıflanacaklar. “Hay Allah, fırsatı kaçırmışız yâ, keşke öyle yapmasaydık!” diyecekler. Cennete giren insanların hayıflanacakları şey nedir?.. Dünyada iken zikirsiz geçirdikleri zamanlar… Buna hayıflanacaklar. Neden?.. Zikrin mükâfâtını gördükleri zaman, orada ne kadar büyük mükâfât aldıklarını gördükleri zaman; “Ayy, ne kadar büyük mükâfâtlar kazandık, keşke vakti hiç boş geçirmeseymiştik, hep Allah deseymiştik, hep zikretseymiştik!” diyecekler.

Onun için elinizden, dilinizden zikir, tesbih eksik olmasın!.. Allah sevdiği, razı olduğu ibadetlere muvaffak eylesin…

Biz bu kadarını söyledik, ötesini sen düşün. Eğer fikrinde bir durgunluk varsa, iyi düşünemiyorsan, Allah’ı zikrederek fikrini uyandır, harekete geçir. Çünkü zikir düşünceyi harekete geçirir. Sen zikri şu uyumuş düşünceye güneş yap da onu canlandır. İşin aslı cezbedir aşktır. Fakat aziz dostum, çalışmayı gayreti bırakıp cezbeyi de oturduğun yerde  bekleme. Cezbe kendi kendin gelmez. Gelmesi için bir gayret bir emek  gerekir. Çünkü çalışmayı, ibâdeti, iyilik etmeyi bırakmak, nazlanmaya benzer. Hakk yoluna canını başını koyan hiç nazlanabilir mi ? Oğlum, ne Allah’ın lütfûna, ne de kahrına uğrayacağını düşünme; sadece onun emirlerine uymayı, nehyettiği, yapma dediği şeylerden kaçınmayı her zaman göz önünde tut. [Hz. Pir Mevlana]

Adalet

Allah size emanetleri ehline vermenizi, insanlar arasında hüküm verdiğinizde de adaletle hükmetmenizi emrediyor. Gerçekten de Allah size ne güzel öğütler veriyor! Şüphesiz ki Allah her şeyi işitir, her şeyi görür. [Nisâ, 58]

Ben, âdil bir sultan zamanında dünyaya geldim. [Hadis-i Şerif]

Peygamber Efendimizin adaletini övüdüğü bir sultan 49 sene Sasani devletinin başında bulunmuştur. Derler ki âdil hükümdar Nûşirevan devrinde hikmetten daha değerli bir şey yoktu. O asrın bütün mütefekkirleri dindar ve nefislerini dizginleyen kimselerdi. Bir gün Nuşirevân-ı Âdil veziri, akılca meşhur âlim olan Büzünrcmehr’i (BüzürgMihr) çağırdı ve dedi ki: “Kısa fakat mânâ dolu, öz, ama maksadı tam olarak ifade eden birkaç söz derlemeni istiyorum. Bu sözler her iki cihanda benim işime yarasın ve geriye kalanlar için de fayda sağlasın; onlar bu sözlerle amel edince bütün düşmanlarına galip gelsinler ve bunlar, bizden sonra bütün dünyaya armağan olsun. ” Bunun üzerine Buzurcmihr bir yıl süre istedi, bu sözleri üstadından derleyerek “Zafernâme” diye isimlendirdi ve Ânûşirevan’a sundu. Ânûşirevan ondan birkaç sayfa okuyunca son derece hoşlandı ve kendisine hil’at giydirip idaresindeki topraklara bîr şehir daha kattı ve bu sözleri de altınla yazdırdı. Bu kitabı daima yanında taşır ve çoğu zaman onu okumakla meşgul olurdu. (Buzurcmihr dedi ki; üstadıma şu sorulan sordum ve o da şu cevaplan verdi):

İşleri kime emanet edeyim? 
– Şahsen buna layık olana.

Kimden emin olabilirim?
– Kıskanç olmayan dosttan.

İnsanların söylemekle kendi değerlerini düşürdükleri şey nedir?
– Kendi meziyetlerini söylemek.

Gençlere uygun olan nedir? ihtiyarlara ne yakışır?
– Gençlere haya ve cesaret, ihtiyarlara ise İlim ve ağırbaşlılık.

Ululuk kime yaraşır, ulu kişi kime denir?
– İyiyi kötüden ayırıp işi ehline veren kimseye.

Huzurlu olmak için kimden kaçınmak gerekir? 
Dalkavuk ve sonradan görmüş kişiden.

Cömert kimdir? 
– Bağışlayan ve bağışından dolayı da sevinç duyan kimsedir.

İnsanların arayıp da hiç kimsenin tam olarak elde edemediği şey nedir?
 
– Üç şey: Sıhhat, mutluluk ve can yoldaşı bir dost.

İyilik mi daha iyidir yoksa kötülükten uzak durmak mı? 
– Kötülüklerden uzak bulunmak bütün iyiliklerin başıdır.

Yiğitliğin alâmeti nedir? 
– İntikam almaya gücü yeterken bağışlamak,

Kendisinde ayıp bulunmayan kimdir? 
– Ölümsüz olan Yüce Allah.

Akıllı kimse İçin hangi iş daha iyidir? 
– Kendisini kötülükten alıkoyan iş.

İnsanların kusurlarından hangisi daha zararlıdır? 
– Kendisinin farkında olmadığı ayıbı.

Bir yerde ekilip de iki yerde hasat edilen tohum hangisidir? 
Arif kişilere iyilikte bulunmak; zira bu dünyada onlardan karşılık görülür, öteki dünyada da Allah’tan mükafat alınır.

İnsanlığı mahveden şeyler nelerdir? 
– Dört şeydir: Büyükler için cimrilik, alimler için büyüklenme, kadınlar için hayasızlık ve erkekler için yalan.

Alim kimselerin yaptıklarını boşa çıkaran şey nedir? 
-Zalimleri övmek. 

Doktora ihtiyaç olmaması için ne yapmak gerekir? 
– Az yemek, az uyumak, az konuşmak ve herkesle düşüp kalkmamak.

Padişahlığın yüceliği neden olur? 
– İşlerde süratli olmaktan.

Dünyada en iyi olan nedir? 
– Öbür dünyada hayrını görmek için minnetsiz ve meşakkatsiz tevazu göstermek, bu dünyada karşılığını beklemeden cömertlikte bulunmak.

Bu dünyada en kötü şey nedir? 
– İki şey: Devlet büyüklerinin zalimliği ve zenginlerin cimriliği.

Asıl tevazu hangisidir? 
– Güler yüzlü olmak, emsallerinden daha aşağıda oturmak ve riyadan uzak durmak.

Bir meselenin hallini kimden sorayım? 
– Dinde samimi, iyilerle dost ve tam bir bilgiye sahip olandan.

Bu dünyada kim daha iyidir? 
– Yaptığı işi cömertlikle, söylediği sözü doğrulukla süsleyen.

Ne yapayım da gurbette yalnızlık çekmeyeyim? 
– İtham edilmekten kaçın, kimseyi incitme ve daima terbiyeni muhafaza et.
Sakın nefsine uyup bir can incitmeyesin.
Hüsn ü edebi koyup bir can incitmeyesin.
El ile dövseler de dil ile sövseler de
Bin kez incitseler de bir can incitmeyesin.
Hepsi kardeşlerindir yolda yoldaşlarındır
Halde haldaşlarındır bir can incitmeyesin.
Beyhude canın sıkıp insanlığından çıkıp
Dil (gönül) kâbesini yıkıp bir can incitmeyesin.

Kişinin iyiliğinin alâmeti nedir? 
– Bir kimsenin hatasını örtüp aklına getirmeyerek ifşa etmemek ve iş işten geçince bir daha onu anmamaktır.

İyilik kaç şeyle mükemmel hale gelir? 
– Karşılıksız tevazu, başa kakılmayan cömertlik ve ücret istenmeyen hizmetle.

Mal ne için olmalıdır? 
– İnsanların haklarını ödemek, anne ve babaya geçimini sağlamak öbür dünyanın azığını elde etmek, düşmanı dost, fakiri zengin edip dost ve düşmana yardımda bulunmak için.

Yenmediği halde vücuda fayda veren bir şey yok mudur? 
– Yumuşak ve beyaz elbise, güzel koku, su ve yeşilliği seyretmek, bolluk ve sıhhat İçinde iken dostlarla görüşmek, bağ bahçeyi gezmek, ister sağ ister ölü olsun din büyüklerini ziyaret etmek, kaynar olmayan suyla yıkanmak, işretten uzak durmak. Yatarken sıcak bir şey içip, ondan sonra soğuk birşey içmemek .

Bu hususları sevip benimseyin, zira pek çok faydaları vardır.

Âdil bir hükümdar olarak ün yapan ve Peygamber Efendimizin (a.s.m.) iltifatına mazhar olan Nûşirevânı Adil 579 yılında vefat etti. İyi bir miras devralmadı ama, iyi bir isim ve devleti miras bıraktı.

NOT: İbn-i Sina’ya ait olduğu ileri sürülen Pend-nâme ve Zafernâme isimli bu risale Dr. Muham-med Debîr Siyâkî’nin Numûne-i Nesrhâ-yi Di-lâvîzu Âmûzende-i Fârsî (Tahran 1348 hş.} adlı eserindeki seçmeden tercüme edilmiştir.